Het historisch stadhuis

Het belangrijkste vertrek was en is nog steeds de Raadzaal. Vandaag de dag onderdeel van Museum De Tiid en ook in gebruik als trouwlocatie en bijzondere vergaderplek. De grote schouw domineert deze ruimte al zo’n 400 jaar. De zandstenen dragers, de Bijbelse koningen David (met harp) en Saul, dateren uit de bouwtijd. 

Het bijzondere houtsnijwerk boven de schouw en in het portaal zijn van de hand van Jacob Gysberts, de vader van de dichter Gysbert Japicx. De moerbalken van de zoldering worden ondersteund door negen zandstenen draagconsoles. Op de voorzijden beelden figuren christelijke deugden uit: Barmhartigheid, Geloof, Hoop, Naastenliefde, Rechtvaardigheid, Voorzichtigheid, Kracht, Volharding en Matigheid. Maar welke deugd zit waar? 

Van de middeleeuwen tot aan de Franse Revolutie was de Vierschaar de rechtbank van de stad Bolsward. Bij zware misdrijven trad het stadsbestuur op als rechtspreker. Bij kleine vergrijpen was dit de taak van de schout en de schepenen. Bij die minder grote rechtszaken mochten burgers aanwezig zijn.  

De naam Vierschaar komt van de vier banken, die in vroeger tijden als ‘rechtbank’ in een vierkant onder een lindeboom waren geplaatst. Op de banken zaten de gezworenen: meestal welgestelde mannen als vertegenwoordigers van de gemeenschap. In het midden stond de beschuldigde. 

Onafhankelijke rechtspraak was in die tijd niet zo vanzelfsprekend als nu. Dat blijkt uit het schilderij dat namens de Bolswarder burgerij werd geschonken bij de ingebruikname van het stadhuis in 1617. Salomons Rechtspraak hing in de entreehal, als Bijbels voorbeeld van eerlijke rechtspraak. Het schilderij is in 2021 volledig gerestaureerd dankzij een gift van Stichting Bolsward Historie. 

De houten constructie van de stadhuistoren kreeg bij de bouw een bijzondere plek: niet op een grondfundament, maar zwevend op de balkenlaag van de Vierschaar. Op die manier bleef de ruimte eronder beschikbaar. Een unieke oplossing, voor Nederland en zelfs voor West-Europa, maar de bouwers hebben het probleem van zo’n vrije torenconstructie enigszins onderschat… Omdat de moerbalken gingen doorhangen onder het immense gewicht, is in 1730 een houten steunpilaar in de Vierschaar geplaatst. Bij de grootscheepse restauratie in 1894 bleek dat de pilaar was aangetast en sommige balken al onder de druk waren bezweken. Er kwam een hardstenen steunpilaar voor in de plaats, die bij de restauratie in 1955 werd afgeslankt tot zijn huidige vorm. 

Het torenplateau is tijdens rondleidingen toegankelijk voor publiek, behalve het bovenste, lastig bereikbare deel. Daarboven hangt ook het 44-delige carillon, gegoten bij firma B. Eijsbouts in het Noord-Brabantse Asten. Het klokkenspel was een geschenk van de liefdadigheidsinstelling Sint Anthony Gasthuis in 1955: het jaar waarin Bolsward herdacht dat 500 jaar eerder de stadsrechten werden vastgelegd in het ‘stadboek’. Het originele stadboek is hier beneden - in de Burgemeesterskamer - te zien. Het carillon wordt nog wekelijks bespeeld, de beiaardier is de enige die de steile trappen betreedt.