Titus Brandsma

Hier sta ik voor, hier ga ik voor

Pater, hoogleraar, journalist en verzetsheld Titus Brandsma werd in 1881 in Bolsward geboren onder de naam Anno Sjoerd Brandsma. Hij was onder meer voorzitter van de Katholieke Universiteit in Nijmegen en lid van de Orde van de Karmelieten.

Al in een vroeg stadium waarschuwde Brandsma via publicaties in dag- en weekbladen en tijdens lezingen en colleges voor de gevaren van het nationaalsocialisme, rassenhaat en ophitsing. Hij veroordeelde de anti-Joodse maatregelen van het naziregime zowel voor als tijdens de bezettingstijd. Zijn verzet kostte hem uiteindelijk zijn leven. Brandsma werd begin 1942 gearresteerd en in juli van dat jaar gedeporteerd naar concentratiekamp Dachau.

Op 15 mei 2022 werd Titus Brandsma door Paus Franciscus heiligverklaard, door zijn heldhaftige verzet, maar ook door de wonderbaarlijke genezing van de Amerikaanse pater Driscoll, die toegeschreven wordt aan Brandsma. Heiligverklaring is de hoogste katholieke eer, toegekend door de Katholieke kerk.

Gysbert Japicx

Grondlegger van de Friese geschreven taal

Gysbert Japicx werd in 1603 geboren in Bolsward. Zijn vader, Jacob Gysberts, was kistenmaker en een gerespecteerd vakman in de stad. Van hem is onder meer het indrukwekkende houtsnijwerk in de raadzaal van het stadhuis van Bolsward afkomstig. Gysbert bezocht de Latijnse school en werd daarna opgeleid tot schoolmeester.

In 1625 kreeg hij zijn eerste aanstelling in Witmarsum. Later werkte hij korte tijd in Beetgum en vanaf 1637 was hij stadsschoolmeester in zijn geboortestad Bolsward. Naast zijn werk als onderwijzer schreef hij gedichten en liederen. Daarmee groeide hij uit tot de belangrijkste Friese dichter van de zeventiende eeuw.

In een tijd waarin het Fries vooral werd gesproken en nauwelijks geschreven, liet Gysbert Japicx zien dat de taal ook geschikt was voor literatuur. Met zijn werk legde hij een belangrijke basis voor het Fries als schrijftaal en inspireerde hij latere generaties schrijvers.

Ter ere van zijn betekenis voor de Friese literatuur is de Gysbert Japicxprijs naar hem vernoemd. Deze prijs, die eens in de twee jaar wordt uitgereikt, is de belangrijkste literaire prijs voor Friestalige literatuur.